Placidus, Whole Sign ve Diğer Ana Ev Sistemleri Nasıl Karşılaştırılır?

Bir haritada gezegen ikinci evde görünüyor. Ev sistemini değiştirdiğinizde aynı gezegeni birinci evde buluyorsunuz. Burcu ve derecesi aynı kaldığı hâlde ev numarası değiştiyse, önce ev sınırlarına bakın.

Ev sistemi, haritadaki on iki evin nasıl kurulacağını belirler. Aynı tarih, saat, yer ve zodyakla çalışan farklı yöntemler, ara ev başlangıçlarını farklı derecelere yerleştirebilir. Karşılaştırırken yalnız gezegenin yeni evini okumak, bu farkın nasıl oluştuğunu gözden kaçırmanıza neden olur.

Hermes’in ev menüsündeki dokuz ana seçenek bu yazının konusu: Placidus, Whole Sign, Eşit Ev (ASC), Regiomontanus, Porphyry, Alcabitius, Topocentric (Polich-Page), Koch ve Campanus. İlk adım, hepsinin aynı geometrik işlemi yapmadığını anlamak.

Zodyak seçimini de değiştiriyorsanız önce tropikal ve sideral zodyak arasındaki farkı okuyun. Bu yazının karşılaştırmasında zodyağı sabit tutacağız.

Önce ev başlangıcı, yükselen ve MC’yi ayırın

Ev başlangıcı veya kusp, bir evin başladığı sınırdır. Birinci ev başlangıcı ile yükseleni her sistemde aynı derece kabul ederseniz, özellikle Whole Sign’ı okurken karışıklık yaşarsınız.

Yükselen (ASC), o yer ve anda ekliptiğin doğu ufkunda yükselen noktasıdır. MC (Medium Coeli) ise ekliptiğin yerel meridyenin üst koluyla kesişimidir. Bu noktalar hesaplanır; seçilen ev yöntemi onların ev sınırlarıyla ilişkisini belirler.

Alıştırmamızda kullanacağımız olağan enlemlerde Placidus gibi kuadrant yöntemlerinde ASC birinci ev, MC onuncu ev başlangıcıdır. Whole Sign ve ASC’den Eşit Ev’de aynı ilişkiyi bütünüyle beklemeyin: Whole Sign birinci evi yükselenin burç başından kurar; Eşit Ev tam yükselen derecesinden başlatır. Her iki yöntemde de MC, onuncu ev başlangıcıyla çakışmak zorunda değildir.

Bu tanımların ve yöntemlerin teknik karşılıkları Swiss Ephemeris belgesinin ev sistemleri bölümünde, §6.2–6.3’te açıklanır.

Dokuz yöntem neyi farklı böler?

Bir çember üzerinde eşit görünen çizgiler, aynı göksel büyüklüğün bölündüğü anlamına gelmez. Bir yöntem ekliptik boylamını, diğeri gök ekvatorunu veya bir noktanın gündüz/gece yayını esas alabilir. Başka bir düzlemde yapılan eşit bölüşümün ekliptikteki karşılığı eşit olmayabilir.

Gök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gökküreye izdüşümüdür. Ana dikey ise doğu, başucunuzdaki zenit ve batıdan geçen büyük dairedir. Regiomontanus ile Campanus arasındaki ayrımı okurken bu iki çemberi ayrı düşünün.

Tablo, Hermes’in dokuz ana menü seçeneğiyle Swiss Ephemeris §6.2’deki yöntem tanımlarını eşler. Tablodaki harfleri çalışma notunuzda yöntemlerin kısa gösterimi olarak kullanabilirsiniz.

“Topocentric” için iki ayrı tercih olabileceğini akılda tutun. Topocentric ev sistemi bir ev kurma yöntemidir. Gezegen konumunu Dünya’nın merkezi yerine gözlemcinin yerine göre hesaplamak ise başka bir hesap tercihidir. Ev menüsünde T seçmekten, bütün gezegenlerin gözlem merkezinin değiştiği sonucu çıkarılamaz.

Whole Sign ile Eşit Ev arasındaki farkı elde görün

Yükselenin 18° Aslan olduğunu varsayalım. Burada bir doğum haritası hesaplamıyoruz; iki yöntemin tanımından çıkan sınırları karşılaştırıyoruz.

Whole Sign birinci evi 0° Aslan’dan başlatır. Eşit Ev (ASC) ise 18° Aslan’dan başlar ve her seferinde 30° ilerler.

Şimdi ekliptik boylamını 5° Başak olarak seçtiğimiz örnek bir gezegen ekleyelim:

• Whole Sign’da Başak ikinci evdir; gezegen ikinci evde yer alır.
• Eşit Ev’de birinci ev 18° Aslan’dan 18° Başak’a uzanır; gezegen birinci evde kalır.

Bu örnekte gezegenin boylamı değişmedi. Ev sınırı değiştiği için ev numarası değişti. İki sistemin de 30°’lik evler kullanması, başlangıçlarının aynı olduğu anlamına gelmez.

Placidus ile Porphyry neden aynı çıkmak zorunda değil?

İki yöntemde de birinci evin ASC’den, onuncu evin MC’den başlaması ara evlerin aynı olmasını gerektirmez. Ayrım, bu noktaların arasında kalan bölümlerin nasıl kurulduğundadır.

Porphyry’nin işlemini basit bir geometri örneğinde görebiliriz: MC’den ASC’ye doğru ilgili ekliptik kadranın 96° olduğunu varsayalım. Üçe bölündüğünde bu kadrandaki her ev 32° olur; 11. ve 12. kusplar kadran boyunca 32° ve 64° ileridedir. Komşu kadran 84° ise, onun üç parçası 28° olur. On iki evin hepsini eşit yapmak gerekmez.

Placidus aynı kadranı doğrudan üç eşit ekliptik yaya bölme kuralını kullanmaz. Bu nedenle dıştaki dört temel sınır ortak olsa bile ara kusplar ve bu kusplara yakın gezegenlerin evleri farklı çıkabilir.

96° ve 84° burada öğretici geometrik değerlerdir; aşağıdaki sentetik tarih ve konumun Hermes sonucu değildir.

Hermes’te karşılaştırmayı nasıl kurarsınız?

Dokuz haritayı aynı anda yorumlamaya çalışmak yerine, önce P → W → E, sonra P → O, ardından diğer yöntemlerle ilerleyin. Böylece her adımda hangi ayrımı incelediğinizi takip edebilirsiniz.

Sentetik örnek veri: 20 Mart 2000, 12:00:00 UTC, 41°00′ kuzey, 29°00′ doğu; Gregoryen takvim. Yerel saat isteyen formda UTC’yi doğrudan yerel saat olarak girmeyin; o tarihin saat dilimi dönüşümünü doğrulayın.

1. Ortak ayarları sabitleyin. Tropikal zodyak, True Node, Normal ev girişi, Normal zodyak dönüşümü ve Normal koordinat görünümünü kullanın. Program sürümünü kaydedin.
2. Placidus başlangıcını kaydedin. ASC, MC, on iki ev başlangıcı ve inceleyeceğiniz gezegenlerin burç/derecelerini not edin. Varsa uyarıyı da yazın.
3. Yalnız ev sistemini değiştirin. Aynı örneği W, E, R, O, B, T, K ve C ile sırayla inceleyin. Her seferinde diğer alanları kontrol edin.
4. Önce sınırı, sonra gezegeni okuyun. Bir gezegenin evi değiştiyse iki haritadaki ilgili kuspları yan yana yazın. Gezegenin boylamının aynı kaldığını ayrıca kontrol edin.
5. Başlangıç seçimine dönün. Placidus’u yeniden seçerek ilk kaydınızla karşılaştırın. Fark varsa girdileri ve diğer hesap tercihlerini inceleyin.

On iki kuspun tam listesini ayrı not edin; bu kısa tablo yalnız karşılaştırmanın özetidir. Ayar alanları ve kayıt amaçları için Hermes Harita Ayarları rehberini kullanabilirsiniz.

Yüksek enlemde seçilen yöntemle hesaplanan yöntem aynı mı?

Yüksek enlemlerde bazı ekliptik noktaları doğup batmaz. Gündüz/gece yaylarına dayanan yöntemlerin hesabında bu geometri önem kazanır. Placidus ve Koch için kutup daireleri çevresindeki ve ötesindeki sınırlar, yalnız görüntüde çok geniş evler oluşmasıyla açıklanamaz; hesaplanabilirlik de kontrol edilmelidir.

Swiss Ephemeris programcı kılavuzu, ilgili kutup bölgesi koşullarında Porphyry kusplarıyla birlikte hata kodu döndüren davranışı belgeler. Bir kütüphanenin bu davranışı, Hermes ekranının uyarıyı nasıl sunduğunu göstermez.

Kendi denemenizde önce yukarıdaki 41° kuzey örneğini tamamlayın. Sonra ayrı bir sentetik çalışma açıp aynı UTC ve boylamda enlemi 70° kuzey yapın. P ve K seçimlerini yeniden inceleyin. Bu ikinci çalışma enlemin etkisini araştırır; ilk karşılaştırmayla aynı deney sayılmaz.

Üç şeyi birlikte kaydedin: seçtiğiniz yöntem, çıktıda kullanılan yöntem ve uyarı. Yalnız açılır menüde “Placidus” yazmasını, Placidus hesabının başarıyla tamamlandığının kanıtı olarak kullanmayın. Kullanılan yöntem anlaşılamıyorsa sonucu karşılaştırma tablonuzda belirsiz olarak işaretleyin.

Bir gezegen kuspa yakınsa neyi not etmelisiniz?

Gezegenin bir evden diğerine geçtiğini söylerken tam derecesini ve iki sistemin ilgili kusplarını saklayın. Ekrandaki yuvarlanmış değerler çok yakın görünüyorsa, sunulan hassasiyet yeterli olmayabilir. Farklı yazılımları karşılaştırıyorsanız gezegenin ev konumunun yalnız ekliptik boylamından mı, başka bir konumsal hesapla mı belirlendiğini de kontrol edin.

Bir öğretinin “sonraki kuspa yaklaşan gezegen sonraki ev gibi yorumlanır” türü yorum kuralını, hesaplanmış ev numarasından ayrı not edin. Böylece yöntemden kaynaklanan sınır değişikliğiyle yorum tercihini birbirine karıştırmazsınız.

Kendi çalışmanız için hangi sistemi seçersiniz?

Bir kaynağı öğreniyorsanız örneklerini önce o kaynağın kullandığı sistemle yeniden kurun. İkinci sistemi seçtiğinizde tek bir soruya odaklanın: “Bu gezegenin evini değiştiren sınır hangisi?” veya “MC ile onuncu kuspun ilişkisi nasıl değişti?”

Bu karşılaştırma hesap yöntemlerini görünür kılar; yorumların doğruluğunu tek başına ölçmez. Birkaç tanıdık örneğe dayanarak bütün haritalar için geçerli bir “en doğru sistem” sıralaması çıkarmak yerine, seçiminizi hangi kaynak ve amaçla yaptığınızı kaydedin.

İlk uygulama için aynı veriyi Placidus ve Whole Sign ile açtığımız Hermes rehberini izleyebilirsiniz. Çalışma notunuzda bir gezegen, iki ev sınırı ve seçiminizin gerekçesi bulunması, karşılaştırmaya yeniden dönebilmeniz için iyi bir başlangıçtır.